Πολιτισμός

Αφιέρωμα στον Νίκο Καββαδία , 109 χρόνια από την γέννηση του!

48

Νίκος Καββαδίας γεννήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 1910 στο Νίκολσκ Ουσουρίσκι , μικρή επαρχιακή πόλη του Βλαδιβοστόκ στη Ρωσία, με γονείς από την Κεφαλονιά , τον Χαρίλαο Καββαδία και τη Δωροθέα Αγγελάτοτης , κόρη γνωστής εφοπλιστικής οικογένειας . Ο Νίκος Καββαδίας είχε άλλα τρία αδέρφια , την Ευγενία (Τζένια) ,  τον Δημήτρη (Μηκίας) , και τον Αργύρη. Η οικογένεια διατηρούσε μέσω του πατέρα γραφείο με γενικό εμπόριο , από το οποίο διακινούσε μεγάλες ποσότητες εμπορευμάτων κυρίως για τον τσαρικό στρατό.
Το 1914, με το ξέσπασμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η οικογένεια μετακομίζει στην Ελλάδα , και συγκεκριμένα στο Αργοστόλι, ενώ ο πατέρας θα επιστρέψει στις επιχειρήσεις του στη Ρωσία, όπου και θα καταστραφεί οικονομικά .
Μετά το Αργοστόλι, η οικογένεια θα εγκατασταθεί στον Πειραιά. Ο Καββαδίας πηγαίνει στο Δημοτικό κι είναι συμμαθητής με το Γιάννη Τσαρούχη και τον Παπά-Γιώργη Πυρουνάκη. Διαβάζει βιβλία από τον Ιούλιο Βερν και διάφορα άλλα περιπέτειας.

Τα πρώτα του βήματα :

Στο Γυμνάσιο θα γνωριστεί με τον συγγραφέα και ιατρό του Πολεμικού Ναυτικού Παύλο Νιρβάνα. Στα δεκαοκτώ θα ξεκινήσει να δημοσιεύει ποιήματα στο περιοδικό της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας , με το ψευδώνυμο Πέτρος Βαλχάλας , και θα εκδίδει το σατυρικό για τα τότε δεδομένα φυλλάδιο «Σχολικός Σάτυρος» .
Το πρώτο ποίημά του θα τυπωθεί στην εφημερίδα «Σημαία» , και είναι το «Ο Θάνατος της Παιδούλας» .
Σύμφωνα δε με τον Δ. Νικορέτζο , στο έργο του «Νίκος Καββαδίας, ο τελευταίος αμαρτωλός» , το πρώτο του δημοσιευμένο ποίημα ήταν το «Ο Πόθος» , το οποίο εκδόθηκε στο περιοδικό της «Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας».Τελειώνοντας το Γυμνάσιο θα θελήσει να σπουδάσει στην Ιατρική Σχολή , όμως θα συμπέσει με τον θάνατο του πατέρα του (Οκτώβριος 1929) , και έτσι θα χρειαστεί να δουλέψει σε ναυτικό γραφείο . Παράλληλα θα συνεχίσει την συνεργασία του με φιλολογικά περιοδικά , όπως το «Ο Διανοούμενος» . Τον Νοέμβριο του 1928 θα βγάλει το ναυτικό φυλλάδιο , όπου ως «ναυτόπαις» θα μπαρκάρει τον επόμενο χρόνο στο φορτηγό πλοίο «Άγιος Νικόλαος» , μαζί με τον μικρότερο του αδερφό Αργύρη. Δύο χρόνια μετά το περιοδικό «Ναυτική Ελλάς» θα δημοσιεύσει το έργο του «Τραγούδια» .

Το 1932 θα είναι η χρονιά που ο ποιητής θα ξεκινήσει να γράφει το είδος που τον καταξίωσε και τον ανέβασε στο πάνθεο των αθανάτων , στην εφημερίδα «Πειραϊκόν Βήμα» θα γράφει τις πρώτες του ταξιδιωτικές εντυπώσεις, μαζί με το μυθιστόρημα του «Η Απίστευτη Περιπέτεια του Λοστρόμου Νακαχαναμόκο» , το οποίο δημοσιευόταν αποσμητικά. Η εφημερίδα ωστόσο θα διακόψει την συνεργασία τους και το πόνημά του θα μείνει ημιτελές για το αναγνωστικό κοινό.

Την επόμενη χρονιά η οικογένεια θα μετακομίσει στην Αθήνα , και το σπίτι της θα γίνει πόλος έλξης και τόπος συγκεντρώσεις για λογοτέχνες , πεζογράφους και καλλιτέχνες. Ο Νίκος Καββαδίας εκείνο το διάστημα θα χαρακτηριστεί ως απλός άνθρωπός , χαριτωμένος και εγκάρδιος , με χιούμορ κάτι που θα τον κάνει αγαπητό στους πάντες. Πάραυτα θα τριγυρίζει ατημέλητος και λιγομίλητος .

Τον Ιούνιο του 1933 θα εκδοθεί η πρώτη του ολοκληρωμένη ποιητική συλλογή με τον τίτλο «Μαραμπού» , από τις «Κύκλος» , και σε 245 αντίτυπα ,εκεί θα του χαριστεί και το προσωνύμιο που θα τον συνοδεύσει ως το τέλος .
Η ποιητική του συλλογή γίνεται δεκτή , με πολύ ευνοϊκές κριτικές , και χαρακτηριστικότερη αυτή του Φώτου Πολίτη στην εφημερίδα «Πρωία» . Η εφημερίδα «Νέα Εστία» το 1938 θα ξεκινήσει να δημοσιεύει τα ποιήματα του , ενώ εκείνος θα υπηρετήσει την θητεία του στην Ξάνθη με την ειδικότητα του ημιονηγού , και το 1939 θα πάρει το δίπλωμα ραδιοτηλεγραφητή κατωτέρας τάξης .

Στον πόλεμο του 1940 θα φύγει για την Αλβανία προκειμένου να υπηρετήσει , αρχικά , ως ημιονηγός και μετά ως τραυματιοφορέας , όπου λόγο της ειδικότητας του ως ασυρματιστής θα αξιοποιηθεί στον σταθμό υποκλοπής της ΙΙΙ Μεραρχίας. Με τη συνθηκολόγηση του ελληνικού στρατού θα επιστρέψει στην Αθήνα πεζή , και θα έρθει η δημοσίευση στο περιοδικό «Λόγχη» του πεζογραφήματος του «Στο Άλογό μου» .

 

 

Ο Καββαδίας στην Κατοχή :

Στη Κατοχή ο Καββαδίας  θα περάσει στις γραμμές της  Εθνικής Αντίστασης και γίνεται μέλος του ΕΑΜ  , και του  ΚΚΕ. Τότε είναι που θα ενταχθεί στην Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών , παρά του γεγονότος ότι είχε μόνο ένα εκδομένο έργο , ενώ υπήρχε όρος να υπάρχουν  έως τρία εκδεδυμένα έργα.Παραμένει ενεργά  λογοτεχνικά, γράφοντας ποιήματα, , αρκετά από αυτά αντιστασιακά, με χαρακτηριστικότερα το «»Στον τάφο του ΕΠΟΝίτη» ,  και  το  «Αθήνα 1943» , όλα υπογεγραμμένα με το  ψευδώνυμο Α. Ταπεινός,  και δημοσιευμένα στο περιοδικό «Πρωτοπόροι».

Μαζί με τον  Βασίλη Νικολόπουλο  το 1944 θα μεταφράσει το «Το Ταξίδι του Γυρισμού» του Ευγενίου Ονήλ . Στις αρχές του 1945 θα γίνει επικεφαλής των Λογοτεχνών – Ποιητών του ΕΑΜ , θέση που θα παραχωρήσει λίγο αργότερα στον Νικηφόρο Βρεττάκο , αφορμή θα σταθεί η αναχώρηση του από την Ελλάδα με το πλοίο «Κορινθία» . Η ασφάλεια θα του παραχωρήσει την άδεια με την δικαιολογία του ανενεργού κομμουνιστή . Αργότερα το περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα» θα δημοσιεύσει τα ποιήματα «Αντίσταση» , και το θρυλικό «Federico Garcia Lorca» , ενώ θα κυκλοφορήσει η  μετάφραση του έργου του Αμερικανού ποιητή Φορντ Μάντοξ με τίτλο «Τα Παλιά Σπίτια της Φλάντρας».

 Τον Ιανουάριο του 1947 είναι η στιγμή που ο Νίκος Καββαδίας θα εκδώσει την δεύτερη ποιητική του συλλογή , από τις εκδόσεις Θ. Καραβία  , και με τον τίτλο «Πούσι» , ενώ θα επανεκδοθεί και το «Μαραμπού» .

Τα ταξίδια θα γεμίσουν τον χρόνο του και τις εμπειρίες του , από το 1954 έως και το 1974, θα ταξιδεύει συνεχώς  , με μικρά και ελάχιστα διαλλείματα . Σε αυτό το χρονικό διάστημα θα συμπέσουν , ο θάνατος του μικρού του αδερφού Αργύρη (1957)  και της μητέρας του (1965) , την κυκλοφορία της «Βάρδιας» στα γαλλικά το 1959, την  τρίτη  επανέκδοση του «Μαραμπού» και  την δεύτερη του  «Πούσι» το 1961 από τις εκδόσεις «Γαλαξίας» , αλλά και την γέννηση του Φιλίππου το 1966 , γιος της ανιψιάς του Έλγκας.

Το Περιστατικό με τον Σεφέρη :

Κατά την διάρκεια των ταξιδιών του έγινε ένα περιστατικό το οποίο στεναχώρησε τον Καββαδία αρκετά . Το 1954 σε ένα ταξίδι του όντας πλήρωμα σε επιβατηγό καράβι ( «Ποστάλι» κατά την εποχή) , ταξίδευε και ο Γιώργος Σεφέρης . Ο οποίος τόσο κατά την υποδοχή των ταξιδιωτών , όσο και στην διάρκεια του ταξιδιού δεν μπήκε στην διαδικασία να χαιρετήσει τον Καββαδία. Το γεγονός αυτό τον πίκρανε , διότι θεωρούσε ότι η λογοτεχνική γενιά στην οποία ανήκει και εκείνος , αυτή του ’30 , δεν τον έχει σε εκτίμηση , και πως τον υποτιμούσε.

Το έργο του : 

Στο σύνολο κυκλοφόρησε 4 ποιητικές συλογές , τις  «Μαραμπού» , «Πούσι» , «Τραβέρσο» , και το «Το ημερολόγιο ενός τιμονιέρη» . Και τρία πεζογραφήματα , τα «Βάρδια» , «Λι» , και «Του πολέμου/Στ’ άλογό μου» .

Το Τέλος :
Στην κλινική «Άγιοι Απόστολοι» της Αθήνας το 1975 θα αφήσει την τελευταία του πνοή κατόπιν εγκεφαλικού επεισοδίου. Θα κηδευτεί στο Α’ Νεκροταφείο παρουσίας πολλών ανθρώπων από τον χώρο της τέχνης , και των γραμμάτων , αφήνοντας πίσω του μία μεγάλης αξίας συγγραφική παρακαταθήκη.

 

 

Σήμερα με αφορμή τη συμπλήρωση 109 χρόνων από τη γέννηση του ποιητή και πεζογράφου Νίκου Καββαδία, στις 11 Ιανουαρίου 1910, το Αρχείο της ΕΡΤ ψηφιοποίησε και παρουσιάζει στην σχετική με τα αφιερώματα ιστοσελίδα την εκπομπή «Η περιπέτεια ενός ποιήματος: Νίκος Καββαδίας – Θάνος Μικρούτσικος».

Επιμέλεια άρθρου

Στράτος Παφλιωτέλλης